QR कोड म्हणजे काय
QR कोड हा द्विमितीय बारकोड आहे. तो पट्ट्यांच्या एकाच ओळीऐवजी आडव्या आणि उभ्या अशा दोन्ही दिशांत माहिती साठवतो. नावाचा अर्थ क्विक रिस्पॉन्स, कारण कोड जलद वाचला जावा यासाठीच तो रचला गेला. Toyota समूहातील कंपनी DENSO WAVE ने 1994 मध्ये उत्पादन लाइनवरील वाहनांच्या सुट्या भागांचा मागोवा घेण्यासाठी तो विकसित केला.
आज बहुतेक QR कोडमध्ये वेब पत्ता असतो, पण त्याच चिन्हात साधा मजकूर, कॉन्टॅक्ट कार्ड, Wi-Fi सेटिंग्ज, पेमेंट विनंत्या आणि तिकिटाचा डेटाही ठेवता येतो. कोणताही आधुनिक स्मार्टफोन कॅमेरा तो वाचू शकतो, म्हणूनच QR कोड कारखान्यांपलीकडे मेनू, पोस्टर, पॅकेजिंग आणि पेमेंटपर्यंत पसरले.
QR कोड कसा बनलेला असतो
QR कोड म्हणजे मॉड्यूल नावाच्या लहान चौकोनांची चौरस जाळी; प्रत्येक मॉड्यूल गडद किंवा फिकट असतो. ठरावीक पॅटर्न स्कॅनरला कोड शोधायला आणि सरळ करायला मदत करतात, आणि उरलेले मॉड्यूल डेटा व एरर करेक्शन वाहून नेतात. संपूर्ण चिन्हाभोवती क्वाएट झोन नावाची रिकामी किनार असते, म्हणजे स्कॅनरला कोड कुठे सुरू होतो ते कळते.
- फाइंडर पॅटर्न: कोपऱ्यांतील तीन मोठे चौरस, जे स्कॅनरला कोड आणि त्याची दिशा शोधू देतात
- अलाइनमेंट पॅटर्न: लहान चौरस, जे दृष्टिकोन आणि वक्रतेमुळे होणारी विकृती सुधारायला मदत करतात (आवृत्ती 2 आणि पुढे)
- टायमिंग पॅटर्न: गडद आणि फिकट रेषा आलटून पालटून, ज्या जाळीतील अंतर निश्चित करतात
- फॉरमॅट माहिती: एरर करेक्शन लेव्हल आणि मास्क पॅटर्न नोंदवते
- आवृत्ती माहिती: आकार नोंदवते, आवृत्ती 7 पासून पुढे असते
- क्वाएट झोन: प्रत्येक बाजूला चार मॉड्यूलची मोकळी जागा
आवृत्त्या, क्षमता आणि एरर करेक्शन
QR कोड आवृत्ती नावाच्या 40 आकारांत येतात. आवृत्ती 1 म्हणजे 21 बाय 21 मॉड्यूल, प्रत्येक आवृत्ती प्रत्येक बाजूला 4 मॉड्यूल वाढवते, आणि आवृत्ती 40 म्हणजे 177 बाय 177 मॉड्यूल. जास्त डेटासाठी वरची आवृत्ती लागते, म्हणजे त्याच छापील आकारात जास्त आणि लहान मॉड्यूल.
प्रत्येक QR कोड चारपैकी एक एरर करेक्शन लेव्हल वापरतो, ज्यामुळे कोडचा काही भाग घाणेरडा, खराब किंवा झाकलेला असला तरी तो वाचता येतो. लेव्हल क्षमतेच्या बदल्यात टिकाऊपणा देते: वरची लेव्हल कमी डेटा साठवते, पण जास्त नुकसान सहन करते.
- लेव्हल L सुमारे 7% कोडवर्ड परत मिळवते
- लेव्हल M सुमारे 15%
- लेव्हल Q सुमारे 25%
- लेव्हल H सुमारे 30%
- सर्वाधिक क्षमता (आवृत्ती 40, लेव्हल L): 7,089 अंक, 4,296 अल्फान्यूमेरिक अक्षरे, 2,953 बाइट किंवा 1,817 कांजी
QR कोड कुठे वापरले जातात
छापील किंवा स्क्रीनवरील पृष्ठभागाने फोनला काहीतरी द्यायचे असेल तिथे QR कोड वापरले जातात. पोस्टर आणि बिझनेस कार्डवरील लिंक, रेस्टॉरंट मेनू, Wi-Fi साइन-इन, इव्हेंट तिकिटे, बोर्डिंग पास, उत्पादन पॅकेजिंग आणि दुकानदारांना पेमेंट हे सामान्य उपयोग आहेत. अनेक देशांत राष्ट्रीय पेमेंट योजना QR कोडवर उभ्या आहेत.
QR कोड स्टॅटिक असू शकतो, म्हणजे अंतिम डेटा थेट एन्कोड केलेला, किंवा डायनॅमिक, म्हणजे नंतर बदलता येणारी आणि मोजता येणारी छोटी रीडायरेक्ट लिंक असलेला. QR Code हा DENSO WAVE INCORPORATED चा नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.